ضایعات پیگمانته دهان_خال دهان :
برخی ضایعات داخل دهانی نمای رنگی دارند و با رنگ متفاوت از سایر نواحی مخاط دهان ظاهر می شوند و ممکن است ته رنگ قهوه ای، آبی، ارغوانی یا خاکستری داشته باشند.
این تغییر رنگها ممکن است بصورت Focal و متمرکز در یک ناحیه باشند و یا بصورت diffused و منتشر در محیط دهان پخش شده باشند.
ضایعات پیگمانته می توانند کاملا" مسطح و ماکولر و یا برجسته و ندولر باشند. حتی گاهی به یک توده بزرگ تبدیل می شوند. سوالاتی که برای بیماران مطرح می شود اغلب این سوالات است :
آیا این نقاط رنگی یک پدیده فیزیولوژیک و طبیعی است ؟ یا اینکه پاتولوژیک محسوب می شود و نیاز به درمان دارد ؟ آیا ممکن است این پیگمانتاسیون یک بدخیمی باشد ؟
پاسخ این است که :
ضایعات پیگمانته طیف وسیعی را شامل میشوند، از پیگمانتاسیون های فیزیولوژیک و عوارض دارویی گرفته تا ضایعات پیش بدخیمی یا سرطان دهان و ملانوما. گاهی نیز ضایعات پیگمانته دهان می تواند معرف یک بیماری سیستمیک در دیگر ارگانهای بدن باشد . لذا معاینه و بررسی تخصصی ضایعات رنگی دهان همواره توصیه می شود.
برای توصیف ضایعه پیگمانته مثلا یک خال دهانی شاخص های زیر بررسی می شود :
رنگ، محل ضایعه، مدت زمان حضور آن در دهان، الگوی گسترش ضایعه اعم از کانونی یا منتشر،نمای ظاهری و ویژگیهای سطحی ضایعه، بوردر و مارژین ضایعه، اینکه سابقه خانوادگی چنین ضایعاتی وجود دارد یا خیر؟! و همچنین حضور همزمان ضایعات پوستی پیگمانته حاِِئز اهمیت است . تشخیص قطعی ماهیت ضایعه پیگمانته بجز در معدودی از موارد ، از طریق انجام بیوپسی ( نمونه برداری بافتی ) صورت میگیرد .
برخی از عوامل ایجاد ضایعات پیگمانته حفره دهان به این شرح است : انواع ملانوسیتیک ، عروقی ، هماتوپوئتیک با منشاء هموسیدرین، اختلال عملکرد ارگانی ژنتیکی ( مثل Peutz - jeghers syndrome ) ، منشاء خارجی مثل ( مواد شیمیایی رنگی، آمالگام دندانی، تاتو گرافیت، متابولیتهای دارویی و باکتریهای کروموژن ) ، از طرفی پتشی ، پورپورا و ااکیموز ، هماتوم و تومورهای عروقی نیز می توانند تولید ضایعات با رنگ متفاوت در مخاط دهان داشته باشند اما ماهیتا" جزء ضایعات پیگمانته حقیقی نیستند.
در مقابل سنتز ملانوسیتها باعث ایجاد ضایعات پیگمانته حقیقی می شود که به رنگ قهواه ای ، آبی یا سیاه دیده می شوند. تولید رنگ دانه ملانین نیز می تواند ضایعات Focal یا diffused به دنبال داشته باشد . ملانین مشتقی از تیروزین است که توسط ملانوسیتها تولید می شود.
سلولهای ملانوسیتی در مخاط طبیعی دهان اغلب قابل رویت نیستند لذا حضور آنها در یک فرد سفید پوست باید پاتولوژیک تلقی شود . تولید ملانین بصورت پاتولوژیک ممکن است مرتبط با ملانومای بدخیم و یا اختلالات سیستمیک مثل بیماری کوشینگ ( نارسایی آدرنال ) باشد.
بعضی از پیگمانتاسیونها با نمای زرد و قهوه ای مرتبط با بیلیروبین هستند و در اثر مصرف الکل، ضربه و تروما، عفونت، نئوپلازی و بیماریهای اتو ایمیون ایجاد می شوند.
ضایعات پیگماننه منفرد روی لثه، کام یا مخاط باکال باید بیوپسی شوند و تشخیص افتراقی های مختلفی از جمله Melanoma, Oral melanotic macule, Melano acanthoma, Pigmented nevous برای آن وجود دارد .